تفاوت شیطنت و بیشفعالی (ADHD) در کودکان چیست؟
تقریباً همه کودکان گاهی پرانرژی، پرتحرک، بازیگوش، بیقرار یا تکانشی هستند. ممکن است کودک بدود، وسط صحبت دیگران بپرد، حوصله نشستن نداشته باشد یا برای انجام تکالیف مقاومت کند. اما آیا هر کودک پرتحرکی بیشفعال است؟
خیر.
بیش فعالی ونقص توجه، یک اختلال عصبرشدی است و تشخیص آن صرفاً بر اساس پرتحرک و پرانرژی بودن یا «گوش نکردن» کودک انجام نمیشود. آنچه اهمیت دارد، شدت و تداوم علائم، متناسب بودن آنها با سن کودک، دیدهشدن در موقعیتهای مختلف و تأثیر آنها بر زندگی روزمره است.
شیطنت طبیعی کودک چه تفاوتی با ADHD دارد؟
کودکان بهطور طبیعی به حرکت، بازی و کشف محیط نیاز دارند. بنابراین مثلاً یک کودک ممکن است هنگام بازی بسیار پرتحرک باشد، اما بتواند در فعالیتی که برایش جذاب است تمرکز کند یا با یادآوری قوانین، رفتارش را اصلاح کند. در مقابل، در ADHD معمولاً الگویی پایدار از بیتوجهی و/یا بیشفعالی و تکانشگری وجود دارد که بیش از حد انتظار برای سطح رشدی کودک است و میتواند در یادگیری، مدرسه، روابط دوستی یا زندگی خانوادگی اختلال ایجاد کند.
چهار سؤال مهم برای والدین
۱. آیا این رفتار متناسب با سن کودک است؟ هر رفتار کودک باید با توجه به سن، مرحله رشدی و شرایط محیطی وی مورد ارزیابی قرار گیرد. رفتاری که برای یک کودک سهساله طبیعی است، ممکن است در یک کودک دهساله نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد.
۲. آیا این رفتارها ادامهدار هستند؟ در ADHD علائم موقتی یا مربوط به چند هفته نیستند؛ معیارهای تشخیصی بر وجود علائم پایدار، از جمله حداقل شش ماه، تأکید دارند.
۳. آیا مشکل فقط در خانه دیده میشود؟ در ارزیابی ADHD بررسی میشود که علائم باید در بیش از یک محیط، مانند خانه و مدرسه، وجود داشته باشند. به همین دلیل نظر والدین و معلم میتواند بسیار کمککننده باشد.
۴. آیا رفتار کودک واقعاً در زندگی او اختلال ایجاد کرده است؟ افت تحصیلی، مشکلات در یادگیری، مشکلات مداوم با معلم یا دوستان، عدم کنترل هیجانها، عدم بازداری رفتار، دشواری در انجام فعالیتهای روزمره یا تنش قابلتوجه در خانواده میتواند نشان دهد که موضوع فراتر از «شیطنت وبازی گوشی» است.
نشانهای که بهتر است والدین به آن توجه کنند اگر چند مورد از این رفتارها بهصورت مداوم و در موقعیتهای مختلف دیده میشود، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود:
• کودک بهسختی میتواند توجه خود را حفظ کند.
• گوش ندادن به صحبت ها وقتی با وی حرف میزنید.
• اشتباهات وبی دقتی به ویژه در تکالیف مدرسه.
• فعالیتها را مرتب نیمهتمام رها میکند.
• اجتناب و بی زاری از انجام فعالیت های مستمر مانند تکالیف مدرسه.
• وسایلش را زیاد گم میکند یا دستورها را فراموش میکند.
• به سرعت حواسش پرت میشود.
• مرتب وسط صحبت دیگران میپرد. • بهسختی منتظر نوبت خود میماند.
• بیش از حد حرکت میکند یا بهنظر میرسد نمیتواند آرام بگیرد.
• بدون فکر کردن عمل میکند و کنترل تکانه برایش دشوار است.
• پر سرو صدا بازی کردن.
• پرحرف است.
البته وجود این نشانهها بهتنهایی به معنای ADHD نیست. اضطراب، مشکلات خواب، مشکلات یادگیری، شرایط خانوادگی و برخی مشکلات هیجانی نیز میتوانند رفتارهایی شبیه ADHD ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص نیازمند ارزیابی جامع توسط متخصص است.
