وقتی صحبت از بیشفعالی و نقص توجه یا ADHD میشود، هنوز باورهای زیادی وجود دارد که میتوانند باعث نگرانی، قضاوت یا حتی تأخیر در دریافت کمک مناسب برای کودک شوند. واقعیت این است که ADHD فقط «شیطنت زیاد» و پر انرژی بودن نیست و همیشه هم با دویدن و بیقراری همراه نیست. ADHD یک اختلال عصبرشدی است که میتواند بر توجه، کنترل تکانه، سازماندهی و عملکرد اجرایی کودک تأثیر بگذارد.
<< بیایید چند تصور رایج را بررسی کنیم. >>
۱. «کودکی که ADHD دارد اصلاً نمیتواند تمرکز کند.» این تصور درست نیست. یکی از سوءتفاهمهای رایج این است که کودک مبتلا به بیش فعالی در هیچ فعالیتی نمیتواند تمرکز کند. در حالی که بسیاری از کودکان مبتلا به بیش فعالی میتوانند مدت زیادی روی فعالیتهایی که برایشان جذاب و هیجانانگیز است تمرکز کنند. برای مثال ممکن است کودک ساعتها درگیر یک بازی، ساختن لگو یا خواندن کتاب مورد علاقهاش باشد، اما برای انجام تکالیف مدرسه یا گوش دادن به دستورهای طولانی مشکل داشته باشد.
۲. «اگر کودک پر تحرک نیست، پس ADHD ندارد.» نه لزوماً. برخی کودکان بیشتر با بیتوجهی مواجهاند؛ مثلاً: • زیاد خیالپردازی میکنند؛ • وسایلشان را گم میکنند؛ • دستورها را فراموش میکنند؛ • در انجام تکالیف طولانی مشکل دارند؛ • در سازماندهی کارهایشان مشکل دارند. در مقابل، برخی کودکان علائم بیشتری از بیشفعالی و تکانشگری دارند و گروهی نیز ترکیبی از هر دو را نشان میدهند. بنابراین کودکی که آرام و ساکت است نیز ممکن است نیاز به ارزیابی ADHD داشته باشد.
۳. «دخترها ADHD نمیگیرند؛ ADHD بیشتر مخصوص پسرهاست.» ADHD در دختران نیز وجود دارد، اما ممکن است کمتر به چشم بیاید. کودکی که دائماً از جای خود بلند میشود و وسط حرف معلم میپرد، معمولاً سریعتر توجه بزرگسالان را جلب میکند. اما کودکی که بیشتر درگیر حواسپرتی، فراموشکاری، خیالپردازی یا مشکل در سازماندهی است، ممکن است مدتها بدون تشخیص باقی بماند.
۴. «نتیجه تربیت بد والدین است.» بیش فعالی به دلیل بد بودن والدین یا تربیت نامناسب ایجاد نمیشود. یک اختلال عصبرشدی است و عوامل ژنتیکی و زیستی در خطر ابتلا به آن نقش دارند. اما این به معنای بیاهمیت بودن نقش والدین نیست. برعکس، والدین میتوانند با ایجاد ساختار مناسب، قوانین روشن، تقویت رفتارهای مطلوب و آموزش مهارتهای تنظیم رفتار، به کودک کمک زیادی کنند. در واقع، برای این کودکان نیاز است محیط و شیوه فرزندپروری متناسب با نیازهای کودک تنظیم شود.
۵. «اگر کودک در بازی کامپیوتری تمرکز میکند، پس ADHD ندارد.» این یکی از رایجترین سوءبرداشتهاست. ممکن است کودک مبتلا به ADHD بتواند مدت زیادی روی یک فعالیت بسیار جذاب تمرکز کند، اما وقتی با فعالیتی مواجه میشود که نیازمند تلاش ذهنی مداوم، سازماندهی و صبر است، عملکردش بهطور چشمگیری تغییر کند.
۶. «خودش با بزرگ شدن کودک از بین میرود.» بیش فعالی ممکن است با افزایش سن تغییر شکل دهد، اما نمیتوان فرض کرد که حتماً خودبهخود از بین میرود. شکل آن میتواند در بزرگسالی تغییر کند به عنوان مثال، ممکن است در نوجوانی بیشتر احساس بیقراری درونی، مشکل در مدیریت زمان، سازماندهی یا کنترل تکانه داشته باشد.
۷. «دارو باعث اعتیاد کودک میشود.» این موضوع نیاز به توضیح دقیق دارد. داروهای محرک ADHD داروهای نسخهای هستند و امکان سوءمصرف دارند؛ بنابراین باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف و نگهداری شوند. اما شواهد موجود نشان نمیدهد که مصرف درمانی و تحت نظارت داروهای محرک برای ADHD، بهخودیخود خطر اعتیاد آینده را افزایش میدهد. در مقابل، خود ADHD با افزایش خطر مشکلات مصرف مواد ارتباط دارد و درمان مناسب میتواند بخشی از این خطر را کاهش دهد. بنابراین والدین نباید دارو را خودسرانه شروع، قطع یا تغییر دهند؛ تصمیم درباره نوع دارو و دوز آن باید توسط پزشک انجام شود.
اگر درباره رفتار فرزندتان مطمئن نیستید؟ اگر احساس میکنید بیتوجهی، تکانشگری یا بیشفعالی فرزندتان روی مدرسه، روابط یا زندگی خانوادگی تأثیر گذاشته است، میتوانید از ارزیابی اولیه کودک شروع کنید.
